İçimizdeki Ebeveyn: Eleştirilen Ebeveyne Dönüşme Yolculuğu  Bu Yazıyı 5 Dakikada Okuyabilirsiniz.

Hiç susturamadığımız o ‘yargılayıcı’ sesler..

“Ben çocukken annem çok titiz bir kadındı. Şimdi hatırlıyorum da temizlik yaptığı zamanlar evimizin içindeki en gergin anlardı sanırım. Pazartesi günleri büyük temizlik günü olurdu evde ve ben o günler okul hiç bitmese de eve dönmesem diye düşünürdüm. Temizlik yaparken ne benim ne de babamın ayak altında olmasından hoşlanmaz, oldukça sinirli olurdu. O zamanlar o kadar mutsuz ve öfkeli olurdum ki kendi kendime ‘büyüdüğümde asla temizlik yapmayacağım.’ derdim. Aradan yıllar geçti, ben büyüdüm, evlendim. Bugün temizlik yapıyorum ve temizlik yaptığım zamanlar oldukça sinirli bir insana dönüşüyorum. Henüz çocuğum yok ama eşimin ortalıkta dolaşıyor olması beni inanılmaz sinirlendiriyor; normalde pek tartışmamıza rağmen temizlik yaptığım günler mutlaka tartışıyoruz ve kalbini kıracak bir şeyler söylüyorum. Sonrası mı? Sonrası hep pişmanlık… Nasıl oluyor da daha ufak bir kız çocuğuyken bu kadar üzüldüğüm, öfkelendiğim bir davranış şeklini şimdi kontrolsüzce bir şekilde kendi ailemin içinde ortaya koyuyorum bilmiyorum. ”

Eleştirilen ebeveyne dönüşme yolculuğu tam da bu şekilde başlıyor işte. Biz daha ufacık çocuklarken bizi yaralayan, üzen, öfkelendiren annemizden, babamızdan gördüğümüz davranışlar, tutumlar bizler birer yetişkin olduğumuzda kendiliğinden ortaya çıkıveriyor. Kontrol etmek istesek de kontrol edemediğimiz bir güç gibi üstelik. Sadece kim olduğumuzu ya da neye dönüştüğümüzü değil diğer insanlarla olan ilişkilerimizi, kurduğumuz bağları da belirliyor içimizdeki ebeveynler.

Bir önceki ‘İÇİMİZDEKİ EBEVEYN: Eyvah! İçimden Annem Çıktı’ yazısında bu tip benzer ve döngüsel davranışların bir nedeninin Bandura’nın ortaya koyduğu ‘Sosyal Öğrenme Kuramı’ olduğundan bahsetmiştik. Bu yazımızda ise benzerliklerin nedenini Eric Berne’nin kurucusu olduğu ‘Transaksiyonel Analiz’ ışığında inceleyeceğiz.

Eric Berne ve Transaksiyonel Analiz  – Ebeveyn/Yetişkin/Çocuk İmajlarımız

Bu teori oldukça geniş ve derindir ancak bir kısmını paylaşarak bahsettiğimiz konunun daha anlaşılır olmasını umuyorum. Klasik psikanaliz anlayışında Freud’un ortaya koyduğu bir yapı vardır; ona göre kişiliğimiz üç farklı parçadan oluşur: id, ego, süperego. Kabaca id, insanın hayvani yanıdır; dürtüler ve yöneltir. Süperego ise kurallar, kanunlar ve vicdan demektir. Son olarak ego ise id ve süperego arasında arabuluculuk yapar. Berne bu sistemin gözlene bilirlik açısından yetersiz ve zor olduğunu düşünerek ortaya ‘transaksiyonel analiz’ fikrini koyar. Oluşturduğu bu yeni sistemde ego varlığını korumuş ancak Freud’dan farklı olarak Berne onu 3 parçaya ayırmıştır. Basitçe söylemek gerekirse hepimizin içinde birer ‘çocuk’, ‘ebeveyn’ ve ‘yetişkin’ ego vardır. İçimizdeki yetişkin ego hesaplayan, düşünen, objektif, realist olandır. Çocuk ego ise, ego işlevini yerine getirirken duygulardan ve sezgilerden yararlanır; bencil ve yaramazdı. Ebeveyn ego ise, içimizdeki otoriter, kuralcı figürdür. Neyin nasıl yapılması gerektiğini en iyi bildiğini iddia eden ego, ebeveyn egodur.

(Kynk: http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/40/490/5746.pdf)

Ebeveyn Ego ve Durumları

Yaşamın ilk yıllarından itibaren otorite figürlerimizin (anne-baba) davranış ve tutumlarını izler, kaydederiz. Ebeveyn ego da bu dönemlere ait kayıtlardan oluşur. Yıllar sonra ebeveyn ego aktif hale geldiğinde ise tıpkı çocukken izlediğimiz, kaydettiğimiz bu otorite figürleri gibi hisseder, onlar gibi konuşur, düşünür, tepki veririz.

  1. Eleştiren Ebeveyn: Önyargılı düşünce ve inançlardan oluşur.
  2. Koruyucu/Kollayıcı Ebeveyn: Bakım veren, yumuşak, sevgi dolu, izin verici, destekleyici, güven ve cesaret verici ego durumudur.
Çocuk Ego ve Durumları

Kişilerin ortalama 7 yaşına gelene kadar biriktirmiş oldukları kayıtları içerir. Çocuklukta var olan duyguların, düşüncelerin, hislerin tekrarlandığı ego durumudur.

  1. Doğal Çocuk: hislerinde ve davranışlarında spontandır; içinden geldiği gibi davranır. Oyuncu, otantik ve duygusaldır. Keyifli, eğlenceye düşkündür. Samimi ilişkiler kurabilmemiz için doğal çocukla iyi bir etkileşim ve iletişim kurmamız gerekir. Yetişkin ego ile işbirliği yaptığı zaman çok yaratıcı olabilir.
  2. Uyarlanmış Çocuk: başkaları ne derse onu yapan ‘evetçi’ ego durumudur. Attığı her adımda sanki ebeveynleri tarafından gözetleniyormuş gibi düşünür ve ona göre davranır. Kendi isteklerindense hep başkalarının isteklerine cevap vermeye çalışır.

-Hep evet diyen ‘uyumlu’ çocuk, hep hayır diyen başkalarının söylediklerinin tam tersini yapan ‘asi’çocuk.

Yetişkin Ego

Yetişkin ego durumu kişinin akılcı, gerçekçi ve sağduyulu yanıdır. Toplumsal kurallarla kişisel ihtiyaçlarımız arasında denge kurmaya yarar. Yargılayıcı ya da duygusal olmadan, doğru ya da sempatik görünme zorunluluğu hissetmeden aklımızın gereğini yapmak, yetişkin benlik sayesinde gerçekleşir. Yetişkin ego durumunun en belirgin özelliği ise ‘şimdi-burada’ gerçeğini göz önüne alarak, verilere dayalı hareket etmesidir. Çocuk ve yetişkin benlik uyum içinde çalıştığında yaratıcılık en üst seviyeye ulaşabilir.

Şimdi bir örnekle tüm bu bahsettiğimiz ego durumlarını deneyimlemeye çalışalım;

Küçük bir çocuk kumda oynamaktadır.
Bakım veren ebeveyn: “Hadi bakalım oyna ve eğlen!”
Eleştiren ebeveyn: “Üstünü başını pisleteceksin.”
Yetişkin: “Bu kum çok ilginç görünüyor. Bir kale yapabilirim.”
Doğal Çocuk: “Vay, yaptığım kale ne kadar büyük bir baksana!”
Uyumlu Çocuk : “En iyisi üstümü başımı kirletmeyeyim.”
İsyankar Çocuk: “Kirlenirsem kirleneyim umurumda değil.”

(Kafasından aşağı bir kova kumu boşaltırken)

 

*Örnek http://www.oncebanasor.com/eric-berne-1910-1970-transaksiyonel-analiz-1/ ‘den alıntıdır.

 

 

KAYNAKLAR

  1. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/40/490/5746.pdf
  2. https://docplayer.biz.tr/45790411-Transaksiyonel-analiz-kurami-yapisal-analiz.html
  3. https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/71258/mod_resource/content/0/10-TA.pdf
  4. https://issuu.com/eksikitaplar/docs/g__n__m__zde-transaksiyonel-analiz
İlişkinin Dinamikleri
İlişkinizdeki Dinamikleri Fark Edin !
İçimizdeki Ebeveyn: Eyvah! İçimden Annem Çıktı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Fill out this field
Fill out this field
Lütfen geçerli bir e-posta adresi girin.

Menü