Çocuk ve Cinsellik: Çocuğun Cinsel Gelişim Dönemleri  Bu Yazıyı 10 Dakikada Okuyabilirsiniz.

Bir önceki yazımızda çocuk ve cinsellik konusunun girişini yapmıştık ve terimler hakkında bilgiler vermiştik. Bu yazımızda ise Freud’a göre çocuğun cinsel gelişim dönemlerinden bahsedeceğiz. Her ne kadar cinselliği yetişkinliğe ait üreme amaçlı haz duygusu olarak görsek de aslında haz duygusunun ilk evrelerde nasıl şekillendiğini, çocuğun hangi yaş aralıklarında cinsellikle ilgili neler yaşadığını görmüş olacağız ve bazı davranışlarını anlamlandırmamız daha kolay olacak.

Freud’a Göre Cinsel Gelişim Dönemleri

Freud anormal davranışlar ve kişilik üzerine birçok araştırma yapmıştır fakat kişilik yapısının önemli bir kısmının bebeklik ve çocukluk döneminde temellerinin atıldığını savunan bir kuramcıdır. Freud kişilik gelişiminde çocuğun ilk 6 yılının ve anne – baba tutumlarının öneminden de bahsetmiştir. Freud cinsel gelişimi (psiko – seksüel)dönemlere ayırarak ele almıştır. Cinsel dönem derken sadece birleşme – üreme amacına yönelik duygu ve eylemden bahsetmiyor. Sevilen, haz veren nesnenin niteliğinden bahsediyor. Freud, çocuk cinselliğinin ilk belirtilerinin, beslenme ya da idrar kesesi ve barsak denetiminin kazanılması gibi cinsel nitelikli olmayan bedensel işlevlerden kaynaklandığından bahsetmiştir. Bu görüşe göre çocukta psikolojik ve cinsel gelişim, her biri bir önceki dönemlerde kazanılan davranışları da kapsayan beş dönemde tamamlanır. Freud’un cinsel dönemi ayırdığı beş dönem ise şöyledir, oral dönem, anal dönem, fallik dönem, gizil dönem ve genital dönem.

Oral Dönem ( 0 – 1 yaş )

Gelişimin ilk aşamasıdır ve bu dönemde başlıca haz bölgesi ağızdır. Bebek bu evrede sürekli alıcıdır, en belirgin davranış emme ve içine almadır. Bebek, dışardan gelen uyarıcıları hem emme ile hem de duyu organlarıyla almaya çalışır. Gözleri ile gördüklerini, kulakları ile duyduklarını içine alır. Bebek bu dönemde dünyanın güvenilir yer olup olmadığını anlamaya çalışır ve iyi geçirilirse güven duygusu gelişir. Bu dönemin başkahramanı da annedir. Anne bebeğin temel ihtiyaçları ile doyum duygusu arasında yer alır. Anne ile kurulan sıcak, sevecen ve güven veren bir ilişki ileride çocuğun diğer insanlarla da aynı ilişkiyi kurmasının temelini atar.

Bebekteki oral dürtülerin iki tane ögesi bulunmaktadır. İlki libidoya yönelik öge (oral erotizm) diğeri ise saldırgan öge (oral sadizm). Oral ögenin yarattığı saldırganlığa son vermeye çalışır. Amaca ulaşınca bir gevşeme ve suskunluk olur. Oral erotizm ilk aylarda hakimdir.  Saldırgan öge, oral dönemin son aylarında oral erotizm ile devam eder. Oral saldırganlık ısırma, çiğneme, tükürme ve ağlama tepkilerinden oluşur.

Oral dönemde bebek aşırı doyurulma ya da aşırı doyumsuzluk içerisinde olursa oral dönem özelliklerine fazlaca tutunabilir. Örnek vermek gerekirse bu dönemde doyum sağlayan kısım ağız bölgesi olduğu için yetişkinlik dönemlerinde sigara içme davranışı görülebilir. Ağızdan alınan bir haz vardır burada çünkü. Oral dönemde görülebilecek diğer durumlar ise yetişkinlik döneminde çok fazla yemek yeme, aşırı bağımlılık, abartı iyimserlik ya da kıskançlık gibi davranışlardır. Birey oral dönemi başarılı atlatırsa, kişilik özelliklerini kıskançlık ya da bağımlılık gibi duygular olmadan, diğer insanlara güvenerek onlardan destek alarak geliştirebilir.

Anal Dönem ( 1 – 3 yaş )

Haz ve ilginin dışkılama kısmında yoğunlaştığı dönemdir. Bu dönemde çocuk dışkısını bir armağan gibi görür ve ebeveyn için bunu ödül ve ceza olarak kullanır. Tutma ve bırakma davranışı bu temel üzerinde şekillenir. Tuvalet eğitimin başladığı yaşlar bu döneme denk gelmektedir ve çocuk kas hareketlerini tuvaletini tutma ve bırakma davranışı ile kontrol altında tutmayı öğrenir.

Tuvalet eğitimi sırasında ebeveynin tutumu çok önemlidir. Baskıcı ve korkutarak bir eğitim vermek çocuğun ileriki yaşlarda inatçı, cimri ve yıkıcı kişilik özelliklerine sahip olmasına neden olur.  Aynı zamanda çocukta bu dönemde inatçı davranışlar görülür. Tutturma ve ısrarcı davranışları ya da tutup fırlatma davranışları vardır. Freud’ a göre çocuk bu dönemi iyi atlatamazsa ileriki yaşlarda koleksiyon yapabilir (tutar) ya da müsrif birisi olabilir (bırakır).

Fallik Dönem ( 4 – 6 yaş )

Bu dönemde çocuğun dikkati, ilgisi ve haz duygusu cinsel organlara yönelmiş durumdadır. Çocuk bu dönemde haz duygusunun bu bölgelerden geldiğini uyarılarak fark eder ve bu yaş aralığında mastürbasyon hareketi görülebilir. Anormal bir durum değildir. Ebeveyn bu konuda çocuğa baskı yapmamalıdır, ayıp, günah gibi çocuğu rencide edici ya da korkutucu ifadeler kullanmadan dikkatini başka yere çekerek bu davranışı unutturmalıdır.  Çocuk cinsel ayrılıkları öğrenir, cinsel benlik duygusu başlar ve cinsiyetine uygun roller kesinleşir. Cinsel ilgiler ve cinsel roller oyunlarında ön plana çıkar. Bu durumun başlıca temeli ebeveynin cinsellik konusuna karşı gösterdiği tutumla ortaya çıkar.

Freud kuramlarını bu dönemde yaşandığını düşündüğü iki önemli kompleks üzerine kurmuştur. İğdişlik (kastrasyon) korkusu ve oedipus kompleksi olarak adlandırılır.

İğdişlik Korkusu

Fallik dönemde penis, çocuk için bütün benliği ve varlığı ile ilgili bir önem kazanır. Toplumsal tutumlarla beraber penis yüce bir organ olarak anlam kazanır ve çocukta bir takım korkular gelişir. Erkekler için bu dönem nasıl anlamlar barındırıyor ilk olarak buna bakalım. Çocuk ve cinsellik konusun böylece sadece yetişkinlikten ibaret olmadığını daha rahat görebiliriz. Erkek çocuk, kız çocukta penis olmadığını fark edince bunun kendisinde de yok edileceğini düşünerek kaygılanır. Ebeveynde bu durumu ‘pipinle oynarsan düşer, seni sünnet ettiririz bak’ gibi cümlelerle destekler niteliğe getirir. Erkek çocuğun sık sık penisini açması, dokunması aslında bir kontroldür. Hala orda mı, sağlam mı? gibi güvence altına almasıdır. Çocuk penis ile ilgili korkusunu vücudunun başka bir bölgesine aktararak çizik, yara, ameliyat gibi durumlar üzerine büyük endişe taşır. Penisten yoksun olan kızları kendinden aşağı görebilir ve bu durumdan kaynaklı onlardan uzaklaşabilir.

Kız çocuğu bu döneme eriştiğinde, erkek çocuklarının kendilerinde var olmayan bir organa sahip olduklarını fark ederler. Bu durumun oluşturduğu hayal kırıklığı ve eksik hissetme duygusu penise imrenme olarak adlandırılır. Kız çocuğunun cinsel yaşamdaki ilk duygusu da penisin olmadığını keşfetmesiyle başlar. Kız çocuğu ilk sevgi ilişkisini kurduğu annesini bu durumda suçlu görebilir ve kendisini dünyaya eksik getirdiğini düşünerek annesine kızgınlık besleyebilir.

Cinsellik kelimesinin yoğun bir şekilde kullanıldığı bu dönemde erkek çocukları yoğun kaygı içerisinde olabilir kız çocukları ise kendilerini eksik hissedebilir.

Oedipus Kompleksi

Fallik dönem içerisinde geçen önemli kavramlardan bir tanesi de oedipus kompleksidir. Cinsellik ve çocuk konusunda önemli taşların atıldığı noktalardan biri de çocukların karşı cinsteki ebeveyne karşı duydukları duygular, gösterdikleri davranışlardır. Freud’un buradaki temel düşüncesi her çocuğun yaklaşık 4 yaşa kadar anneye olan sevgilerinin baskın olduğu ve 4 yaş sonrası kız çocuklarının babaya, erkek çocuklarının da anneye olan sevgi ve ilgilerinin arttığı yönündedir.

Erkek çocuk bu dönemde annesine sevgilisiymiş gibi davranabilir. Anne ile uyumak ister, anneye dokunmak ister, anneye evlenme teklifi edebilir ya da annenin bedenini görmek isteyebilir. Bunlarla beraber anneyi kimseyle paylaşmak istemez ve özellikle babayı kendisine rakip görür ve babadan anneyi çok fazla kıskanır. Babayı aralarından çekmek için öfkeli davranabilir ama bir yandan da korkar çünkü yukarıda bahsetmiş olduğumuz iğdişlik korkusu tetiklenir. Çocuk bu korkusu yüzünden anneye olan ödipal sevgisini yavaş yavaş bırakır ve baba ile özdeşim kurar.

Kız çocuklarındaki bu kompleks ise penise imrenme ile başlar. Annesinin zaten kendisini dünyaya eksik getirdiğini de düşündüğü için anneyi baba ile arasına giren biri olarak görür ve anneye hırçın davranışlar sergileyebilir. Ama kız çocuğunun da bu davranışı yavaş yavaş söner ve anne ile babanın özdeşleşmesini kabul eder.

Bu döneme özgü ödipal çatışmayı ve iğdişlik korkusunu çözemeyen kişi, yetişkin yaşamında bilinç dışı bazı eğilimler gösterebilir.

  1. Kız ya da erkeğin yetişkin yaşamda anne ve babadan kopamaması, bir eş seçemeyişi
  2. Anne ve babadan ayrılma gereksinimi ve girişimleri olunca aşırı suçluluk duygularının belirmesi
  3. Evlilik yaşamında eşi ile bir türlü rahat edememe; anne ve babaya karşı suçluluk duyguları yüzünden onlara aşırı düşkünlük göstermesi
  4. Aşırı çekingenlik, girişim yapamama ve çabuk suçlanma eğilimleri
  5. Cinsel ilişkiden korkma, kaçınma
  6. Bedene bir zarar geleceği korkusu
  7. Karşı cinse aşırı eleştirici ve olumsuz tutumlar
  8. Cinsel kimlikte güvensizlik

Sağlıklı koşullarda fallik dönemin atlatılması, çocuğun kendi cinsiyetini benimsemesine, utanç duygusuna kapılmadan meraklarını giderebilmeyi öğrenmesine, gerek dış ilişkilerine gerekse iç dünyasına bir düzen getirebilmesine yardımcı olur.

Gizli Dönem ( 7 – 11 yaş)

Bu dönem ilkokul dönemini kapsar ve çocuk önceki dönem cinsel merakını unutur. Ruhsal ve cinsel anlamda yaşanan bir önceki iniş çıkışlar durulur.  Bu dönemin en önemli kısmı çocuğun ebeveyn ile yaptığı özdeşim ve okulla beraber sosyalliğin getirmiş olduğu toplumsal rolün güçlenmesidir. Çocuk ve cinsellik konusu bu dönemde aslında tamamen uykuya yatmaz. Ara ara oyunlarında cinsel oyunlar görülür ama bu durum meraktan gelir.

Gizil dönem başarılı atlatılmadığında iki tür problem ortaya çıkabilir. İçgüdüsel dürtülerin denetimini sağlayamazsa, öğrenme becerisini ve merakını geliştiremeyebilir. Ya da aşırı kontrol mekanizması geliştirerek takıntılı davranışlar ve düşünceler gösterebilir.

Sağlıklı bir şekilde atlatırsa eğer başarısız olduğu durumlarda tekrar tekrar deneme gücünü kendinde bulur.

Genital Dönem

Ergenlik dönemi olarak ele alınır. Çocuk ve cinsellik üzerine konuştuğumuzda bu durumun üreme değil haz amaçlı olduğunu söylemiştik. Bu dönemde ise cinsellik artık üreme amaçlıdır. Çocukluk ile erişkinlik arasında yer alan bu dönemde inişler ve çıkışlar çok fazladır. Buradaki temel amaç ise kişinin anne ve babası dışında kuracağı ilişkilerde olgunluk gösterebilmesidir.

 

Kaynaklar

http://turkpdr.com/makale/cocuk-psikolojisi/cocukta-cinsel-gelisim-freudun-cinsel-gelisim-donemleri.htm

bosanmanın cocuk uzerindeki etkileri
Boşanma Süreciniz Çocuğunuzu Nasıl Etkiler?
çocuk ve cinsellik
Çocuk ve Cinsellik

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Fill out this field
Fill out this field
Lütfen geçerli bir e-posta adresi girin.

Menü