Çocuğa Ölüm Kavramının Doğru Anlatmanın Yolları  Bu Yazıyı 6 Dakikada Okuyabilirsiniz.

‘Ölüm korkusu, ölümden daha korkunçtur.’
Friedrich Schiller

Ölüm yaşamın kaçınılmaz bir gerçeğidir. Ve belki de hayatta kabul edilmesi gereken en derin, en sarsıcı gerçeklerden birisidir. Annesini, babasını, sevdiği birini, belki de o kadar da yakını olmayan  birini kaybedenler olmuştur. Hepimiz yaşamımız boyunca ölüm kavramına yakın ya da uzak bir noktadan bakmış ve bu kavram üzerine düşünmüşüzdür.

Yas nedir ve yas süreci nasıl şekillenir?

yas nedir

Kayıp sonrası yaşanan üzüntü kişinin kayıp sonrasında hissettiği sıkıntıdır. Yas ise üzüntüyü de içine alan içsel ve dışsal tepkileri kapsayan bir süreçtir. Yas tepkileri, uyku düzeninin bozulması, fiziksel ihtiyaçları karşılayamama, kızgınlık, öfke, suçluluk, kaygı, sosyal çevreden uzaklaşma şeklinde görülebilir. Yas tepkileri çoğunlukla kaybı yaşayanın kişilik özellikleri, ölen kişi ile olan bağına ve yakınlığına göre değişmektedir. Yas aslında tam olarak kaybedilen kişiye duyulan özlem, tamamlanamayan planları, istekleri, hayalleri kapsar. Bowlby’e göre matem süreci kaybedilen kişiye yeniden ulaşma çabası, üzüntü, kontrolü kaybetme ve yeniden yapılanma aşamalarından oluşmaktadır.

Yas sürecinde ortaya çıkan ve hissedilen acıdan dolayı bazı duygusal tepkiler sık sık görülebilir.
  • Şok
  • İnkar
  • Kızgınlık
  • Suçluluk
  • Korku
  • Tükenmişlik/Depresyon

Yas sürecinin tamamlanmasıyla bazı değişiklikler ortaya çıkar. Tamamlanmış yas süreci sonunda, insanlar acı çekmeden kaybettikleri kişi hakkında konuşmaya başlar, yoklukla yüzleşir, kişinin yokluğuna uyum sağlar ve yeni bir yaşama biçimi ortaya koyar. Yas süreci her zaman belirli bir sıra izlemez. Kişinin karakter özellikleri, acıyı yaşama şekline göre farklılıklar gösterir.

Peki, kayıp ve yas süreci çocuklarda nasıl görülüyor?

kayip

Yetişkinler için bile oldukça karmaşık ve soyut olan ölüm kavramı çocuklar için çok daha anlaşılmaz olabilir. Onların zihninde neleri çağrıştırdığını, bu konuda ne düşündüklerini, ne hissettiklerini anlamak bu yüzden önemlidir. Duygularına değer vermek, ne hissettiklerini ifade edebilmeleri için desteklemek, sordukları sorulara doğru şekilde yanıt vermek bu süreci sağlıklı bir şekilde atlatabilmeleri için oldukça önemlidir.

Aslında her çocuk ölümün farkındadır. İzledikleri çizgi filmlerden, oynadıkları oyunlardan ya da bazı hayvanların ölümlerine şahit oldukları zamanlardan bilirler ölümü. Çocuk hazır olduğu yaşa geldiğinde ölüm hakkında bilgi vermek, ihtiyacı olan cevapları onunla zamanında paylaşmak ileriki dönemlerde yaşayacağı kriz anlarında ki korkusunun azalmasını sağlar.

Her çocuğun ölümle ve kayıpla baş etme yöntemi bir birinden farklıdır. Kimi çocuk yaşanan kayıptan sonra hiç tepki vermeyebilir kimi çocuk ise ağlama, bağırma, şiddet gösterme gibi ciddi duygusal patlamalar gösterebilir. Çocuğun kayıptan sonra verdiği tepkiler kaybettiği kişiye, onunla olan bağına ve yakınlığına da bağlıdır.

Çocuğun verdiği duygusal tepkiler neler olabilir?

Çocuklar yetişkinlere nazaran duygularını gösterme konusunda daha çekingen davranabilirler. Kayıp ardından hissedilen yoğun duygular genel olarak; korku, çekingenlik, çaresizlik, suçluluk, öfke, kaygı, boşluk, üzüntü duygularıdır. Çocuğun neyi neden ve nasıl hissettiğini anlamak bu süreçte ona yardımcı olabilmek için önemlidir.

Çocuğun verdiği fiziksel tepkiler neler olabilir?

Bazı çocuklar için duyguları davranış yolu ile göstermek, sözel olarak ifade etmekten çok daha kolaydır. Bu nedenle kayıp sonrası çocuklarda gözlenebilecek bazı fiziksel tepkiler şu şekildedir;

  • Öfke patlamaları, fiziksel/sözel şiddet,
  • Uyku düzeninde bozulmalar,
  • Yemek yeme alışkanlığında değişimler,
  • Davranışsal olarak erken dönemlerdeki tutumları sergilemeye başlamak (alt ıslatma, parmak emme vb.)
  • İçe kapanma, iletişime kendini kapatma,
  • Kaygıların artması sebebi ile yeni bakım verenden ayrılamama, evden çıkmak istememe,
  • Okul başarısında düşüş
Ebeveynler ya da çocuğa bakım veren kişiler neler yapmalıdır?
  • Öncelikle kayıp yaşandıktan sonra mümkün olan en kısa süre içerisinde durum çocukla paylaşılmalıdır. Bu süre ne kadar uzarsa çocuğun kaygıları o kadar çok artış gösterecektir.
  • Ölüm üzerine konuşurken oldukça sade ve basit bir dil tercih edilmelidir.
  • Çocukla ölüm hakkında konuşurken tereddütsüz bir şekilde, akıcı bir iletişim sağlanmalıdır. Çocuk, yetişkinin tereddütlerini fark ederse korkuları ve kaygıları artacaktır.
  • Çocuğa doğru olmayan yanıtlar vermekten kaçınılmalıdır. ‘Uzağa gitti, geri gelecek’, ‘Ölüm, uykudur aslında.’ Bu gibi ifadeler çocuğun zihninde ölüm kavramının yanlış yer etmesine neden olur.
  • Ebeveyn ya da bakım veren kişinin çocuğun kayıptan sonra yaşadığı acıyı ciddiye alması gerekir. Çoğu zaman yetişkinler, çocukların kendileri kadar acı çekmediğini düşünür oysa bu oldukça yanlış bir algıdır.
  • Çocuğun duygularını dile getirmesi için yardımcı olmalısınız.
  • Çocuğun sahip olduğu standartların devam ettirilmesi, düzenin kısa sürede yeniden sağlanması bu sürecin daha kolay atlatılabilmesi için önemlidir.
  • Çocuğa sık sık umut verici mesajlar içeren, mutlu anıları hatırlatan, gelecek planlarını içeren konuşmalar yapılması iyi gelecektir.
  • Yaşanan kayıptan sonra çocuğa aşırı koruyucu bir tutum göstermek yerine eski ilişkiler ve alışkanlıklar sürdürülmeye çalışılmalıdır.
  • Çocuğun yeni düzene alışması, yas sürecini tamamlaması ortalama 18-24 ay arasında bir süreyi kapsayabilir.
  • Son olarak kayıp ve yas süreci hem yetişkinler hem de çocuklar için oldukça zorlu bir süreçtir. Bazen her iki tarafında profesyonel bir destek alması gerekebilir.

 

 

KAYNAKLAR

  1. Yavuzer, Haluk (2003), Çocuğu Tanımak ve Anlamak. İst: Remzi Kitabevi, 57
  2. Araş.Gör. Dr. Armağan YILDIZ, Çocuk,Ölüm ve Kayıp
  3. Ürer, Emre (2017), Çocuklarda Ölüm ve Yas Üzerine Bir İnceleme
cocuk ve cinsellik
Çocuk ve Cinsellik:Çocuğun Cinsel Gelişim Özellikleri
bosanmanın cocuk uzerindeki etkileri
Boşanma Süreciniz Çocuğunuzu Nasıl Etkiler?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Fill out this field
Fill out this field
Lütfen geçerli bir e-posta adresi girin.

Menü